True peak và clipping: vì sao bài to quá lại bị rè
Bài nghe ổn trong FL Studio, nhưng tải lên rồi nghe trên điện thoại lại có tiếng "rẹt rẹt" ở những cú kick hay chữ "s". Nguyên nhân thường là clipping và đỉnh thật vượt trần.
Clipping là gì
Âm thanh số có một trần là 0 dBFS. Sóng âm vượt trần sẽ bị cắt phẳng đầu, gọi là clipping. Cắt nhẹ, ngắn thì khó nghe ra; cắt nhiều sẽ thành tiếng rè, vỡ, nhất là ở 808, kick và giọng hét.
Đỉnh theo mẫu và đỉnh thật
File số lưu âm thanh thành các mẫu (sample), ví dụ 44.100 mẫu mỗi giây. Đồng hồ đo đỉnh thông thường chỉ nhìn các mẫu này (sample peak).
Nhưng khi phát, máy sẽ nối các mẫu thành sóng liền. Giữa hai mẫu, sóng có thể nhô cao hơn cả hai mẫu. Đỉnh của sóng liền này gọi là đỉnh thật (true peak), đo bằng dBTP.
Một bài có đỉnh theo mẫu −0,1 dBFS vẫn có thể có đỉnh thật +1 đến +2 dBTP, tức đã vượt trần khi phát. Bài master càng to thì chênh lệch này càng dễ xuất hiện.
Vì sao nền tảng làm lỗi nặng thêm
Spotify, YouTube, Apple Music đều nén file của bạn sang AAC, Ogg Vorbis hoặc Opus. Quá trình nén làm sóng thay đổi một chút, nên đỉnh có thể nhô cao thêm. Bài vốn đã sát trần dễ bị clipping sau khi nén, dù file WAV gốc không hề rè.
Cách tránh
- Đặt trần limiter theo true peak, khoảng −1 dBTP. Nhiều limiter có tuỳ chọn "True Peak" hoặc "ISP"; hãy bật nó lên.
- Đừng đẩy độ to quá mức. Muốn bài to hơn mà limiter phải cắt hơn 6–8 dB đỉnh thì gần như chắc chắn sẽ mất lực và có méo. Hãy quay lại bản mix: nén từng track, kiểm soát 808.
- Kiểm tra bản mix trước khi master. Nếu bản mix đã clipping (đèn đỏ ở master bus), master không gỡ được, vì phần sóng bị cắt đã mất.
- Nghe trên nhiều thiết bị, nhất là loa điện thoại và tai nghe rẻ, nơi tiếng rè dễ lộ.
MAST xử lý thế nào
Phần chẩn đoán đo cả số lần clipping trong bản mix và đỉnh thật, cho biết đoạn nào bị. Khi master, công cụ kiểm tra đỉnh ở độ phân giải gấp 4 lần và chỉ bo những khối vượt trần, nên bài vẫn to mà không bị hạ cả bài xuống chỉ vì vài đỉnh nhô.